zaterdag 3 februari 2024

De valsheid van trompetten

Een linnen hemd met een kogelgat. Een pistoolkogel en twee stukjes bot. Vier getuigen van het einde van de Friese stadhouder Hendrik Casimir in 1640. Zeeuwse aanschouwers van deze objecten uit de expositie ‘80 Jaar Oorlog. De geboorte van Nederland’ in het Rijksmuseum in Amsterdam (oktober 2018 - januari 2019) werden er misschien extra door geraakt. 

Want Hendrik Casimir sneuvelde in het huidige Zeeuws-Vlaanderen, tijdens een van de mislukte pogingen om de Spanjaarden uit Hulst te verjagen. Dat lukte pas in 1645, als laatste grote overwinning van ‘stedendwinger’ Frederik Hendrik in de Tachtigjarige Oorlog, die drie jaar later amechtig zou eindigen.

Pistoolkogel

Hemd van Hendrik Casimir (bovenkant links)
met kogelgat (foto H.M.D. Dekker).
Hendrik Casimir van Nassau-Dietz ontmoette zijn doem op die fatale 4de juli 1640 bij Fort Nassau, gelegen ten noordwesten van Hulst bij een knik in de Havikdijk. Een pistoolkogel raakte hem in zijn onderrug. Verlamd viel hij van zijn paard; na een lijdensweg van acht dagen gaf hij de geest in Fort Sint-Anna in de Polder van Namen, nu een deel van het Verdronken Land van Saeftinghe. Hij was 28 jaar oud. Zijn lichaam werd overgebracht naar Leeuwarden. De vier voorwerpen die zijn einde markeerden, zijn altijd door zijn familie bewaard.

 Kakofonie

De ondertitel van de expositie in het Rijksmuseum luidde: ‘Verhalen over wapengekletter en tactische meesterzetten’. Enkele dagen vóór zijn ongeluk was Hendrik Casimir nog het slachtoffer geworden van zo’n krijgslist. Een Spaanse in dit geval. Hij bevond zich bij de door de Spanjaarden bemande Linie van Communicatie ten oosten van Hulst. 

Hendriks voornemen om de Linie aan te vallen ging niet door. De Spanjaarden hadden langs de linie namelijk trompetters opgesteld, die allemaal een andere melodie bliezen. 

Hendrik Casimir 
Wybrand de Geest)
Hendrik Casimir beluisterde de kakofonie en trok de conclusie dat alle trompetten bij een afzonderlijk legeronderdeel hoorden. Een overmacht! Hij gaf het bevel om terug te trekken. 

Vervolgens deden de Staatse troepen een aanval op andere forten rondom Hulst, waarbij hij omkwam. Het centrum van dit tragische gebeuren, Fort Nassau, speelde nog een rol bij de verovering van Hulst in 1645, maar is in 1672 vernield bij een inundatie gericht tegen nieuwe vijanden: de Fransen. De Liniedijk ten noordoosten van Hulst bleef beter bewaard, met onder meer overblijfselen van de forten Moerschans, De Rape en Zandberg. Een vredig wandelgebied, waar vogelgeluiden allang de plaats in hebben genomen van de luidruchtige misleiding door Spaanse trompetten.

Bron: Jan J.B. Kuipers, 'Pistoolkogel'. Sporen in de delta, Provinciale Zeeuwse Courant 30 mei 2019


***

Lees ook:

De Staats-Spaanse Linies 

Monumenten van conflict en cultuur 

De latere zestiende eeuw is een tijd van oproer en oorlog, waarin ook de Staats-Spaanse Linies ontstaan. Dit complex van forten, schansen, linies en vestingstadjes telt zo’n 450 objecten in een gebied van 80 bij 40 kilometer aan weerszijden van de landsgrens tussen Knokke en Antwerpen. Scheppers zijn de Spaanse, de ‘Staatse’ en de Franse militaire apparaten gedurende de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) tot de Spaanse Successieoorlog (1701-1714) – latere aanpassingen niet meegerekend. Sommige elementen spelen nog een rol in de Tweede Wereldoorlog. De Staats-Spaanse Linies plaatst de Linies in de historische en krijgshistorische context.


Cementrustiek met een paddenstoel

Door de modder worstelen we ons een weg door een deel van het, ondanks het regelmatige vandalisme, leuke en hybride Kabouterbos van het land...