Staats-Spaanse Linies als monumentale grensgevallen

De Staats-Spaanse Linies. Monumenten van conflict en cultuur door Jan J.B. Kuipers (nominatie Zeeuwse Boekenprijs 2013) wordt herdrukt door Den Boer | de Ruiter. Begin november 2013 liggen de boeken in de winkel.

Siebrand Krul schreef in 'Grensgevallen in het landschap' in G/Geschiedenis:

'De grens tussen Knokke en Antwerpen ligt bezaaid met de stille getuigen van de scheiding der Nederlanden. Bijna 450 militaire ingrepen in het landschap herinneren aan de boedelscheiding: forten, schansen, linies en vestingstadjes zoals Damme, Retranchement, Sluis en Hulst. Sommige restanten zijn nog alleen voor een geoefend oog herkenbaar: een merkwaardige perceelvorm, opvallende bulten en kuilen in het landschap, de loop van een dijk of rivier die plots afwijkt. De meeste verdedigingswerken werden namelijk uit natuurlijke materialen opgetrokken. Uitgezonderd hout waren water en aarde overvloedig voorhanden. Daardoor kon de constructie snel gebeuren maar was de houdbaarheidsdatum beperkt.

De feiten zijn genoegzaam bekend. Het begon in 1583 met een raid op het strategisch cruciale Terneuzen. Filips van Hohenlohe wist met voornamelijk Duitse huurlingen de plek te heroveren en liet een imponerend bruggenhoofd optrekken onder de toepasselijke benaming van Moffenschans. De Spanjaarden reageerden met inundaties en de bouw van een ‘tegenfort’. Vanaf dat ogenblik tot en met de Spaanse successieoorlog (1702-1713) bouwden en verbouwden de Spaanse, Staatse en Franse legers een kilometerslange keten van versterkingen. (...) Jan J.B. Kuipers heeft in opdracht van de lokale overheden een ‘grensverleggend’ naslagwerk over de linies geschreven.'

Lees hier verder..

Bestel bij de uitgever (http://www.denboerderuiter.nl/) of bijvoorbeeld hier.

Uiteraard ontbreekt ook de sage van Jantje van Sluis niet in het boek.

MANNEN VAN PAPIER in de Osseberg, Grijpskerke

Zaterdag 12 oktober: Poëzie-avond met muziek door ‘De Mannen van Papier’

DE ZEE IS OVERAL

Locatie: Boerderijgalerie De Osseberg, Grijpskerke (www.deosseberg.nl)

Dichters: Tijs van Bragt, Jan Kuipers, Thom Schrijer, André van der Veeke

Gitarist: Albert de Vos

Beeldend kunstenaar-decorbouwer-regisseur: Ko de Jonge

Een zeer afwisselende avond met verrassing, humor, muzikale intermezzi en visuele inbreng
Meer info: www.ballustrada.eu/home/ De Mannen van Papier

Aanvang: 19.30 uur Toegang: € 12,– Reserveren: 0118-625284
Adres: Singelweg 11 (bij Sint Laurens)

V.l.n.r. Thom Schrijer, Wim Hofman, Jan Kuipers, André van der Veeke

'Koeien, polder en water doken slag om slinger op'

Eén van de gastheren, Bert Bevers, meldde het volgende over het bezoek van zes Zeeuwse en één Dordtse dichter aan literair café Den Hopsack in Antwerpen, zaterdag 28 september 2013:

"Het hoeven niet altijd Zeeuwse mosselen en Zeeuwse oesters te zijn: in literair café Den Hopsack aan de Grote Pieter Potstraat 24 in Antwerpen waren deze zaterdagmiddag niet minder dan zeven Zeeuwse díchters te vinden. Die traden daar op in het kader van een literair rendez-vous van de Vereniging van Vlaamse Letterkundigen, die dat er regelmatig brengt onder de noemer Publiek Geheim. Hoewel Tijs van Bragt, Kees Klok, Jan J.B. Kuipers (oud-stadsdichter van de Zeeuwse hoofdstad Middelburg), Dieuwke Parlevliet, Theo Raats (huidig stadsdichter van Middelburg), André van der Veeke en Thom Schrijer elk hun eigen, volstrekt particuliere stem hebben viel op welk een invloed de provincie Zeeland op hun werk heeft. Koeien, polder en water doken slag om slinger op. De dichters werden voorbeeldig ingeleid door Frank Decerf, ondervoorzitter van de VVL. Op de foto staand van links naar rechts André van der Veeke, Kees Klok, Theo Raats en Dieuwke Parlevliet, en zittend Jan J.B. Kuipers, Tijs van Bragt en Thom Schrijer."

De link:

Zeeland boven in Den Hopsack, Antwerpen

Het optreden vond plaats in het kader van 'PUBLIEK GEHEIM; literaire ontmoetingen van de Vereniging van Vlaamse Letterkundigen in Den Hopsack', Grote Pieter Potstraat 24, 2000 Antwerpen.

Boven v.l.n.r. André van der Veeke, Kees Klok, Theo Raats, Dieuwke Parlevliet; onder v.l.n.r. Jan J.B. Kuipers, Tijs van Bragt, Thom Schrijer.

Noord en Zuid in de Franse tijd

Verschenen:

Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap
De Nederlanden in de Franse Tijd

In het kader van de festiviteiten van 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden verscheen in september 2013 bij Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen het boek Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap. De Nederlanden in de Franse Tijd van Jan J.B. Kuipers. Dit rijk geïllustreerde boek geeft een gevarieerd overzicht van een roerige periode in de geschiedenis van de Lage Landen: het huidige Nederland en (voornamelijk Nederlandstalig) België.

De leus ‘Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap’ uit de Franse revolutie weerspiegelde de politieke ideologie in de Nederlanden na de komst van de Fransen. De Franse tijd (1794-1815) vertoont in de geschiedenis van België en Nederland overeenkomsten en aanzienlijke verschillen. Het Zuiden werd ingelijfd, Nederland kwam pas in 1810 onder de keizerlijke knoet van Napoleon, na veelbewogen perioden als de Bataafse Republiek, Bataafs Gemenebest en Koninkrijk Holland. De gevolgen waren blijvend. Beide landen zouden in hun huidige vorm zonder de Franse tijd niet bestaan.

De Nederlandse vrijheidsmaagd op een gevelbord uit 1798, afkomstig van het stadhuis in Den Bosch (collectie Noordbrabants museum). Dit bord hing in de Bataafse revolutiejaren aan de gevel van het Bossche stadhuis, waar men eerder het stadswapen had weggekapt (foto H.M.D. Dekker).

Kortstondig behoorden Nederland en België tot een revolutionair begonnen wereldrijk, dat ingrijpende hervormingen bracht zoals scheiding van kerk en staat, invoering van de burgerlijke stand, een onafhankelijke rechterlijke macht en parlementaire democratie. De schaduwzijden waren enorm: Franse uitplundering, economische ruïne, onderhoud van hongerige en haveloze troepen, burgeroorlog, invasies, het sterven van duizenden soldaten in den vreemde. Vrijheid Gelijkheid, Broederschap behandelt de macro-ontwikkelingen én de menselijke factoren van ambitie, verraad, staatsgrepen, oorlogsellende, hielenlikkerij en onverzoenlijk verzet. Het boek belicht eveneens de voorgeschiedenis: de Brabantse Omwenteling in het Zuiden en de Patriottentijd in het Noorden. Ook komt de ongelukkige hereniging van Noord en Zuid aan de orde, uitlopend op de Belgische Revolutie van 1830.

De schrijver besteedt ook aandacht aan het gebied van zijn roots: Zeeland, met o.m. hoofdstukken over de Napoleontische versterking van de (Wester)schelde en de Walcheren Campaign met het verwoestende Engelse bombardement op Vlissingen in 1809.

Vergeten figuren als de verstokte revolutionaire Maria 'Mietje' Hulshoff komen eveneens over het voetlicht. Hulshoff (1781-1846) is een van de opvallendste vrouwen in de geschiedenis van de Bataafse en Franse tijd. Zij erfde het politiek engagement van haar vader, doopsgezind predikant in Amsterdam. Het ideologische ‘afglijden’ van de opeenvolgende Bataafse regimes vervulde Mietje met grote ergernis. Met de oud-Patriot Samuel Wiselius schreef Maria Hulshoff onder haar eigen naam de pamflettenserie Verzameling van brieven, gewisseld tusschen Valerius Publicola te Amsterdam en Caius Manlius te Utrecht, verspreid in 1804. Hulshoff werd hiervoor gearresteerd. In 1806 nam ze stelling tegen de monarchie onder Lodewijk Napoleon met de vlammende Oproeping van het Bataafsche volk, waarin ze aanspoorde tot massaal, geweldloos verzet. ‘Gij ziet hoe ene Vrouw, door niemand ondersteund, handelt’, schreef ze moedig en ook aandoenlijk in het voorwoord. Alle exemplaren werden in beslag genomen. Hulshoff wilde om propagandistische redenen berecht worden en eiste arrestatie. Na lange verhoren werd zij aangeklaagd, maar haar advocaten Johan Valckenaer en Willem Bilderdijk legden in hun pleitrede de nadruk op haar geestestoestand. Bilderdijk noemde haar een ‘buiten de natuurlijke staat van geestbedaardheid geworpen juffer’, die men moeilijk ‘ter misdaad [kon] rekenen dat zij uitdrukt wat zij voelt’. Hulshoff zond hen gebelgd weg. Volgens geruchten zou zij ooit een aanslag op Napoleon zelf hebben beraamd. Na een periode in o.m. de Verenigde Staten eindigde ze als ijveraarster voor verbetering van de gezondheidszorg en hygiëne, en voor vaccinatie. Haar laatste bekende publicatie is De koepok-inenting beschouwd, en tien bedenkingen overwogen (1827).

Jan J.B. Kuipers, Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap. De Nederlanden in de Franse Tijd, Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, ISBN 978.90.5730.904.5, prijs € 29,95 – 160 pagina's.

Bestel hier

Staats-Spaanse Linies en de Gentse barge

Dinsdag 27 augustus meegewerkt aan een programma van AVS Oost-Vlaamse Televisie voor de reeks 'De Zeeuw van Vlaanderen'. Onderwerp: mijn intussen vrijwel uitverkochte boek De Staats-Spaanse Linies: monumenten van conflict en cultuur.

Locatie: de befaamde Gentse barge, op een tripje Zelzate-Sluiskil v.v. over het Kanaal van Gent naar Terneuzen. 

Zie de folder van het boek, of lees het auteursartikel op Historiek.

(foto's H.M.D. Dekker)

Jan J.B. Kuipers, De Staats-Spaanse Linies. Monumenten van conflict en cultuur. Vlissingen: Uitgeverij Den Boer | De Ruiter, 2013. ISBN 978-90-79875-44-3, € 19,90
Staats-Spaanse Linies * militaire inundaties * fortificaties * vestingsteden * Vlaanderen * Antwerpen * Zeeuws-Vlaanderen *Tachtigjarige Oorlog * Hollandse Oorlog * Negenjarige Oorlog *Spaanse Successieoorlog * Oostenrijkse Successieoorlog

Van Rotterdam tot Afghanistan

Nog altijd verkrijgbaar: Tot het gaatje en dan verder - het 'professionele levensverhaal' van Mar en Lenie Aalders.

Mar Aalders (Vlaardingen 1938) werkte 24 jaar in Rotterdamse oude wijken. In 1995 begon hij –samen met zijn partner Lenie Kanters- met het Buro Werk op Maat, dat het creëren van nieuwe werkgelegenheid tot doel had. Het Buro was actief in vele Nederlandse steden en was betrokken bij de ontwikkelingen in de Balkan. Vanaf 1995 werkten Mar en Lenie actief aan de wederopbouw van Bosnië-Herzegovina, kanton Tuzla. Terug in Nederland (2000) volgde een periode van opbouwwerk in Middelburg. Van 2006 tot 2010 waren Mar en Lenie betrokken bij projecten in Afghanistan. Sindsdien werkt Mar als vrijwilliger/opbouwwerker in Middelburg, terwijl Lenie actief is voor onder meer de Wereldwinkel en Terre des Hommes.

Bestel 'Tot het gaatje en dan verder' via: bestel@drukkerijmiddelburg.nl

Nieuw nummer Ballustrada

In juni 2013 verscheen het eerste dubbelnummer van de jaargang 2013 van Ballustrada, al ruim 26 jaar Nederlands literaire zuidwester.

Na 2013 houdt de Provincie Zeeland op met het verstrekken van subsidie aan ons tijdschrift. De redactie peinst er echter niet over om met de uitgave van Ballustrada te stoppen. We gaan door met het vervaardigen van ons blad, dat al jaren landelijk de aandacht trekt.

In de jongste uitgave heeft Bert Bevers voor de rubriek Laaglandse Poëzie opnieuw een interessant gezelschap dichters bijeengedreven. Deze keer zijn ze niet afkomstig uit Antwerpen, maar uit West-Vlaanderen. Opmerkelijk zijn ook de gedichten van P.J. Sas uit Rotterdam. Jabik Veenbaas is bijna een vaste gast geworden, evenals Hendrik Carette. Ook Tijs van Bragt en Gerard Berends zijn present. In de rubriek Taal Ver Taal heeft Kees Klok met artistieke precisie gedichten van Susan Wicks in het Nederlands herdicht. Op prozagebied verhalen van Ellen van Pelt, Johan Bordewijk, John Toxopeus en onze redacteuren. De vaste scribenten van rubriek en column hadden er deze keer opmerkelijk veel zin in. Hun bijdragen zijn misschien wat minder getergd dan de laatste tijd gebruikelijk, maar getuigen van opmerkelijke inzichten. Komt de wijsheid inderdaad met de maanden?

Van mijzelf twee bijdragen. Allereerst het korte verhaal 'Bull Run' over de vooravond van de Joegoslavische burgeroorlog en het fenomeen van de voorspelling in beeldende kunst en literatuur. Verder de veertiende aflevering van de reeks 'De Juiste Verkeerde Verbanden',

'waarin de auteur zijn door omstandigheden nimmer gehouden speech aanpast aan de noden van het moment, en dankzij een heviger dan gebruikelijk zwalkende koers alle klippen omzeilt: de lethargische werking van negentiende-eeuws Zierikzee, het tweelingschap van zijn en zien, sociaal-democratisch kiezersbedrog, de saaiheid van Schimmelpenninck, het onderschatten van de Mythe en een nieuwe jeugd voor Adolf Hitler.'

Klik hier voor de bespreking van het nummer op 'Zeeland Geboekt'.

Redactie: André van der Veeke, Jan J.B. Kuipers, Johan Everaers
Adres: Oranjestraat 24a, 4532 BS Terneuzen
Website: www.ballustrada.eu
E-mail: avdveeke@zeelandnet.nl

Los nummer € 12,50, abonnement € 19,00 (4 nummers, inclusief porto)
Bankrekening 49 92 02 864 t.n.v. Stichting Zeeuws Licht

Auteursaanwijzing: stuur behalve uw digitale bestand een papieren versie naar het redactieadres.